“Yabancı Dil Olarak Türkçe Sınavlarında Kapsayıcı Uygulamalar Çalıştayı” tamamlandı

Yunus Emre Enstitüsü (YEE), Millî Eğitim Bakanlığı (MEB), Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) ile Türk Dil Kurumu (TDK) iş birliğinde Ankara’da bir otelde düzenlenen “Yabancı Dil Olarak Türkçe Sınavlarında Kapsayıcı Uygulamalar Çalıştayı” sona erdi. 3 gün süren çalıştaya Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Celile Eren Ökten, ÖSYM Başkanı Bayram Ali Ersoy, TDK Başkanı Osman Mert, YEE Başkan Yardımcısı Cahid Şenel, akademisyenler, hekimler, farklı üniversitelerden dil eğitimi ve ölçme değerlendirme uzmanları, engelli fertlerle çalışan sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, sınav tasarımcıları ve uygulayıcıları, Türkçeyi yabancı dil olarak öğreten öğretmenler, özel eğitim alanında çalışan uzmanlar, özel gereksinimli fertler ve davetliler katıldı.

Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen özel gereksinimli öğrencilerin dil öğreniminde karşılaştığı engelleri aşmak, adil, erişilebilir, kapsayıcı ve bireysel ihtiyaçlara duyarlı bir ölçme ve değerlendirmeye tabi tutulmalarını sağlamak amacıyla düzenlenen çalıştayda konuşan Yunus Emre Enstitüsü (YEE) Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Cahid Şenel, Türkçe öğrenmeye ilgili duyan geniş bir kitlenin bulunduğunu, bu kitle içerisinde çocuklar, farklı meslek grupları, Türk dilliler, iki dilliler ya da çok dillilerin olduğunu, kitle içinde ayrıca özel gereksinimli fertlerin bulunduğunu hatırlattı.

Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde özel gereksinimli bireylerin de göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten Doç. Dr. Cahid Şenel, "Dil öğrenme süreçleri, akademik kariyer ve sosyal entegrasyon için kritik öneme sahip. Bu nedenle eğitim ve sınav sistemlerimizi onların ihtiyaçlarına göre uyarlamalıyız" ifadelerini kullandı. "Medikal uzmanlar, akademisyenler, STK’lar ve kurum temsilcileriyle ortak akıl oluşturarak kalıcı çözümler üretmeyi hedefliyoruz" diyen Cahid Şenel, hazırlanacak "kapsayıcı sınav rehberi" ile sınavların herkes için adil ve erişilebilir hâle getirilmesinin amaçlandığını bildirdi.

Şenel, “Türkçeyi yabancı veya ikinci dil olarak öğrenen özel gereksinimli bireylerin deneyimlerini, karşılaştıkları güçlüklere karşı geliştirdiğimiz çözüm yollarını ve daha kapsayıcı bir değerlendirme sistemine nasıl ulaşabileceğimizi birlikte konuşup düşüneceğiz.” diye konuştu.

Celile Eren Ökten: PİKTES Projesi ile nitelikli eğitime ulaşıldı

Çalıştayda konuşan Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Celile Eren Ökten, "Bakanlık bünyesinde 2016 yılından itibaren yürütülen Türk Eğitim Sisteminde Çocuklar İçin Kapsayıcı Eğitimin Desteklenmesi, diğer adıyla PİKTES Projesi'yle yabancı çocukların nitelikli eğitime erişimlerinin ve sosyal uyumlarının sağlanması amacıyla yabancılara Türkçe öğretimine ağırlık verilmiş ve önemli adımlar atılmıştır. Bu kapsamda Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli çatısı altında diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni tabanlı, yabancılara Türkçe öğretim programı geliştirilmiştir. Onay sürecinde olan programla uyumlu yabancılar için Türkçe çalışma ve alıştırma kitapları, etkinlik içerikli öğretmen el kitapları, etkinlik kitapları, sözlük gibi öğretim materyalleri geliştirilmiştir.” dedi.

Bakan Yardımcısı Ökten, “Bakanlığımız, EBA DİL Öğrenim Portalı Türkçe bölümü içinde ders anlatım videoları, hikaye kitapları, tematik şarkılar, temel seviyede okuma ve konuşma becerilerini destekleyici P5P materyalleri ve B1 seviyesine uygun 25 ders sunumu hazırlanarak yüklenmiştir. Bu çalışmalarla birlikte aynı zamanda 'dilim' olarak adlandırdığımız dil öğretim uygulamasının hazırlıklarına devam etmekte, bu programla ilgili dijital içerikler ve etkileşimli materyaller hazırlanmaktadır" bilgisini verdi.

Ali Ersoy: Çalışmalarımızda son aşamaya ulaştık

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) Başkanı Prof. Dr. Bayram Ali Ersoy ise Yabancı dil olarak Türkçe sınavlarının ÖSYM'nin çok ilgilendiği bir konu olduğunu vurguladı.

Bu konunun motivasyonu ve başlangıç noktasının Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin olduğunu ifade eden Prof. Dr. Ersoy, "Dört Beceri Temelli Türkçe Sınavı"na ilişkin şu açıklamalarda bulundu: "2023 Ocak ayında ilk çalıştayımızı İstanbul'da yaptık. Sonra Türkiye'nin çeşitli yerlerinde beş veya altı merkezde otuzdan farklı üniversiteden öğretim üyesinin katılımıyla standardizasyon, kalibrasyon, soru yazarı, değerlendirici eğitimlerini yaptık, değerlendirici güvenirliği çalıştık, son noktaya da geldik şükürler olsun. İnşallah, bir aksilik olmazsa eylül ayı içinde biz tüm Türkiye'de gerçek sınavımızı yapacağız. Bu sınav ile özellikle Türkiye'de öğrenim görecek uluslararası öğrencilerin Türkçe dil düzeylerini, diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni ile uyumlu olarak gösteren sertifikalar sunmayı amaçlıyoruz. Çalışmalarımızda son aşamaya ulaştık. Yarın 6. denememizi yapacağız. Elbette, bu sınavın geçerliliği ve kapsayıcılığı için bu çalıştaydan elde edeceğimiz çıktılar ile sınav içeriklerimizi ve uygulamamızı geliştireceğiz."

TDK Başkanı Mert: Türkçe sınavlarında erişilebilirlik önceliğimiz

Türk Dil Kurumu (TDK) Başkanı Prof. Dr. Osman Mert ise yabancı dil olarak Türkçe sınavlarının erişilebilirliğini artırmak ve özel gereksinimli bireylerin ihtiyaçlarına duyarlı uygulamalar geliştirmek amacıyla düzenlenen çalıştayın önemine dikkat çekti.

Prof. Dr. Mert, "Türkçe sınavlarının Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi (CEFR) ile uyumlu, geçerli ve güvenilir olması, uluslararası tanınırlığımızı güçlendirecek" dedi. Çalıştayın, farklı yeterlilikteki bireylerin karşılaştığı dilsel engelleri ortadan kaldırmak için somut adımlar üreteceğini vurgulayan ve TDK'nin Türkçenin doğru kullanımı ve erişilebilirliği için çalıştığını belirten Mert, "Türk İşaret Dili Kolu gibi birimlerle toplumsal kapsayıcılığı artırmayı hedefliyoruz" ifadelerini kullandı. Sınavların tüm bireyler için açık, anlaşılır ve adil olmasının eğitimde fırsat eşitliğinin temeli olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Mert, çalıştay çıktılarının Türkçe sınavlarında uluslararası standartların oluşturulmasına rehberlik edeceğini belirterek, "Bu süreç, Türkçenin öğretim dili olarak güçlenmesine katkı sağlayacak" dedi.

7 çalışma masası kuruldu

Konuşmaların ardından, özel gereksinimli fertlerin Türkçe öğrenirken karşılaştıkları zorluklar, sınav uyarlamaları ve erişilebilir ölçme-değerlendirme yöntemleri ele alındı. Çalıştay kapsamında kurulan tematik masalarda uzmanlar tartışmalara katılarak deneyimlerini paylaştı, önerilerde bulundu. Çalıştayda Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen engelli fertlerin sınav deneyimleri haritalandırıldı, sınav uyarlama ilkeleri ve uygulama önerileri geliştirildi ve sınav uygulayıcılarına yönelik kapsayıcı sınav uygulama rehberi taslağı hazırlandı. Görme Engelli Adaylar Masası, İşitme Engelli Adaylar Masası, Mental Retardasyonu, Yaygın Gelişimsel Bozukluğu, Özgül Öğrenme Güçlüğü, DEHB Olan Adaylar Masası, Bedensel Engelli, Süreğen veya Diğer Sağlık Sorunu Olan Adaylar Masası, Türk İşaret Dili Masası, Türkçe Öğretimindeki Uygulamalar Masası ve Çocuklar İçin Türkçe Öğretimindeki Uygulamalar Masası olmak üzere, 7 tematik masanın çıktıları toplanarak ortak bir rapor oluşturuldu.

Çalıştay sonrası değerlendirmelerde bulunan uzmanlar ve sivil toplum kuruluşu temsilcileri, emeği geçenlere teşekkür ettiler.

Bülent Tekin: Sağır toplumu için kritik bir fırsat

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından Volkan Kurt’un tercümanlığında üç günlük çalışmaları yorumlayan Türkiye Sağırlar Millî Federasyonu Başkanı Bülent Tekin, “Bu çalıştayın sağır toplumu için kritik bir fırsat olduğunu düşünüyorum. Çünkü sağır bireylerin Türkçe öğreniminde ciddi zorluklarla karşılaştığını gözlemliyoruz. Özellikle dildeki soyut kavramlara odaklanma ve Türkçe kelime dağarcığını geliştirme konusunda sistemli bir desteğe ihtiyaç var. Çalıştayda üniversitelerden, kamu kurumlarından ve sivil toplum temsilcilerinden oluşan geniş bir katılım var: akademisyenler, yöneticiler ve saha çalışanlarıyla birlikte sorunları masaya yatırıyoruz. Sağır toplumun yaşadığı sıkıntıları doğrudan aktarabiliyor olmamız, karar vericilerde farkındalık yaratıyor. Bu diyalog sayesinde alınacak tedbirlerin daha uygulanabilir olacağına inanıyorum.” dedi.

Kurumların sağır toplumuyla doğrudan iletişim kurması ve sorunları yerinden dinlemesi gerektiğini belirten Tekin, “Dinleme sürecinin ardından oluşturulacak eylem planları -örneğin, erişilebilir eğitim materyalleri, işaret dili destekli müfredat gibi- kalıcı çözümler sunabilir. Tüm paydaşların ortak amacı, erişilebilirliği merkeze alan politikalar üretmek. Bu süreçte emeği geçen tüm hoca, yönetici ve çalışanlara teşekkürlerimi sunuyorum. Toplum olarak ihtiyaçlarımızı anlatabildiğimiz ve karşılık bulduğumuz için umutluyum. Birlikte hareket ederek engelsiz bir eğitim ekosistemi inşa edebileceğimize inanıyorum.” ifadelerini kullandı.

Türkiye’nin işitme engelli ilk doktoralı mühendisi de tecrübelerini paylaştı

Türkiye'de doktorasını tamamlayan ilk işitme engelli fert olan ve aynı zamanda kıdemli bilgisayar mühendisi olarak çalışan Dr. Burak Uyanık, işitme engellilerin pek çok zorlukla karşılaştığı bir ortamda doktorasını büyük emek ve zorluklarla tamamladığını, bu durum, iletişim ve eğitim süreçlerinde ciddi engeller oluşturduğunu kaydederek, “Bu çalıştay, işitme engellilerin ihtiyaçlarını doğrudan akademisyenlere ve uzmanlara aktarabilmemiz için önemli bir fırsat sunuyor. Geçmişte işitme engellilerin deneyimlerini paylaşabileceği böyle bir platform neredeyse hiç yoktu. Ancak burada hem veri toplanıyor hem de somut çözüm önerileri geliştiriliyor. Bu tür çalışmaların, işitme engellilerin eğitim ve sosyal hayatında kalıcı iyileştirmeler sağlayacağına inanıyorum.” dedi. Dr. Uyanık, “Bu çalıştay, erişilebilir bir dünya hedefimize önemli bir adım oldu. İnşallah bundan sonraki süreçte daha kapsayıcı ve destekleyici politikalar hayata geçecektir.” ifadelerini kullandı.

Görme engelli eğitimci Ali Öztürk: Annemin uyuyakaldığı anları unutamıyorum

Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bir lisede müdür yardımcılığı görevini yürüten ve çalıştay katılımcılarından olan görme engelli eğitimci Ali Öztürk de ilk ve ortaokulu görme engelliler okulunda okuduğunu, liseyi ise engeli olmayan arkadaşlarıyla birlikte Avcılar Lisesi'nde tamamladığını söyleyerek eğitim hayatını paylaştı:
“Üniversite sınavlarına hazırlanırken, görme engelliler için adil bir eğitim sisteminin nasıl olması gerektiği düşüncesi lise son sınıfta zihnime yerleşmeye başladı. Çünkü o dönemde görme engellilere yönelik kaynaklar neredeyse yoktu ve soruları birinin okumasıyla çözebiliyordum. Annem, yorgunluğuna rağmen bana soru okurken uyuyakaldığı anları hâlâ hatırlarım. Sınıfta da soru çözen arkadaşlarımı dinleyerek öğrenmeye çalışıyordum. Bu şartlarda hazırlandığım üniversite sınavında Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü kazandım. Lisans eğitiminin ardından İstanbul Üniversitesi'nde yüksek lisans yaptım. Şu anda bir lisede müdür yardımcısı olarak görev yapmaktayım.”

“Çalıştaya davet edildiğimde oldukça şaşırdım. Genellikle sınavlar hazırlandıktan sonra engelli adayların ihtiyaçları düşünülürken, burada tam tersi bir yaklaşım vardı.” diyen Ali Öztürk, “Çalıştayda, sınav yapılmadan önce engelliler için tedbirler tartışıldı. Üç gün boyunca akademisyenler, uzmanlar ve sahada çalışan öğretmenlerle birlikte kapsamlı bir çalışma yürütüldü. Görme engelliler, işitme engelliler, disleksi, Asperger ve Down sendromlu bireyler gibi çeşitli grupların ihtiyaçları masaya yatırıldı. Hazırlanacak raporun, ÖSYM'nin diğer sınavları için de yol gösterici olacağına inanıyorum.” diye konuştu.

Farklı tematik masalarda görev alan eğitimci Ali Öztürk, sebebini şu şekilde açıkladı:
“Görme engelliler masasıyla başladığım çalıştayda, yetişkinlere ve çocuklara Türkçe öğretimi konularında da yer aldım. Bunun iki nedeni var: Birincisi, Türk Dili ve Edebiyatı alanında uzmanlığım ve edebiyat öğretmeni olmam. İkincisi, görme engelli bireylerin sınavlarda yaşadığı sorunları bizzat deneyimlediğim için bu masada aktif rol oynadım. Çalıştay düzenleyicilerine bu fırsatı sundukları için teşekkür ederim.”

SERÇEV Başkan Yardımcısı Eröksüz: Tüm sınav süreçlerinde yol gösterecek

Serabral Palsili Çocuklar Derneği (SERÇEV) Başkan Yardımcısı, Ankara Kent Konseyi Engelli Meclisi Genel Sekreteri ve Ankara Barosu Engelli Hakları Merkezi Divan Üyesi avukat Büşra Eröksüz ise şunları söyledi:
“Kapsayıcılık, engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmak için eğitimden sağlığa, sosyal hayattan hukuki haklara kadar pek çok alanda mücadele gerektiren bir konudur. Engelli bireylerin eğitim hayatındaki en kritik engellerden biri de sınavlardır. Üniversite giriş sınavları, dil sınavları ve ALES gibi akademik süreçlerde ÖSYM ile iş birliği yaparak erişilebilir çözümler üretmeye çalışıyoruz. Serebral Palsili (SP) gibi kas kontrol yetersizliği durumlarında bireyselleştirilmiş uygulamalar büyük önem taşıyor. Örneğin, okuma yazma öğrenemez denilen Samet, ailesinin ve kendi mücadelesi sayesinde Bilkent Üniversitesi Fizik Bölümü'nden tam burslu mezun oldu ve şu an Boğaziçi Üniversitesi'nde araştırma görevlisi olarak çalışıyor. Bu örnek, doğru imkânlar sağlandığında engelli bireylerin başarılı olabileceğinin kanıtıdır.”

Çalıştayın, engelli bireylerin sınavlarda karşılaştığı sorunlara çözüm üretmek için farklı disiplinlerden uzmanları bir araya getirdiğini söyleyen Büşra Eröksüz, “Çalıştayın çıktılarının yalnızca yabancıların Türkçe öğrenimi için değil, tüm sınav süreçlerinde yol gösterici olacağına inanıyoruz. Emeği geçen tüm kurum ve kuruluşlara teşekkür ederiz. Bu tür çalışmalar, engelli bireylerin hayatını kolaylaştırmak ve toplumsal kapsayıcılığı artırmak için atılan önemli adımlardır.” şeklinde konuştu.

Prof. Dr. Nuri Doğan: Diğer ülkelerin uygulamaları ve Türkiye’deki sınav süreçlerini sentezledik

Hacettepe Üniversitesi Ölçme ve Değerlendirme Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Derneği (EPODDER) Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Nuri Doğan da çalıştayın, engelli bireylerin sınavlara erişimine yönelik uluslararası deneyimlerin Türkiye'ye yansıtılması açısından kritik bir rol oynadığı görüşünü dile getirerek, “ÖSYM'nin geçmişte aldığı önlemler ve STK'ların katkılarıyla, farklı engel gruplarının ihtiyaçları masaya yatırıldı. Her engel durumu için özel masaların oluşturulması, sorunların doğrudan aktarılmasını sağlayan önemli bir kazanım oldu.” dedi.

Çalıştayın, engelli fertlerin eğitimde fırsat eşitliğine ulaşması için atılan somut bir adım olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nuri Doğan, “Çalıştayda diğer ülkelerin uygulamaları ve Türkiye'deki sınav süreçlerinden elde edilen veriler sentezlendi. Son yıllardaki teknolojik gelişmeler, erişilebilir sınavlar tasarlanmasında önemli bir fırsat sunuyor. Masamızda da engelli bireylerin sınavlara eşit erişimi sağlanmadıkça, değerlendirmelerin adil olmayacağı vurgulandı. Çalıştayın sonuçlarının tartışılması ve alınan önlemlerin izlenmesi için yeni toplantılar planlanmalı. ‘Sıfırlama’ hedefiyle, yani engelsiz erişim hedefiyle hareket eden ülkelerin deneyimleri incelenmeli, Türkiye kendi optimum çözümlerini üretmeli.” diye konuştu.

Özel gereksinimli fertlerin dil eğitimindeki engelleri kaldırmak için çok disiplinli yaklaşımla hareket edilen çalıştaydan çıkan sonuç, bir taraftan teknik uyarlamalara zemin oluştururken diğer taraftan mevcut tüm sınav sistemleri için de örnek teşkil edecek.